2 godzin temu
Jedni mają zielone gałązki z bukszpanu albo palmy, inni kolorowe kwiaty. W niektórych regionach liczy się jej wysokość, są i takie, które stawiają na skromność. Dla niektórych im bardziej kolorowa, tym lepsza. Są i tacy, którzy wolą jej surowość i minimalizm. Palmy wielkanocne robione dawniej i dziś z pewnością różnią się od siebie, jednak wszędzie upamiętniają to samo wydarzenie – wjazd Jezusa do Jerozolimy. Są również symbolem rozpoczynającym Wielki Tydzień w Kościele katolickim.
Tradycyjna palma wielkanocna
Niedziela Palmowa to jedno z najbardziej kolorowych świąt w Kościele. W tym dniu wierni przychodzą na mszę z palmami, które święci ksiądz. W okresie poprzedzającym ten dzień, sklepowe półki pełne są gotowych dekoracji, które nawiązują do tradycyjnych palm, jednak w rzeczywistości nimi nie są. Jaka więc była ta tradycyjna polska palma?
– Najbardziej znane nam, te tradycyjne palmy, to są gałązki wierzbowe i bazie – pąki koloru perłowego. One były dekorowane w różny sposób i to różniło się ze względu na regiony Polski. Do tej pory zostały nam tradycyjne sposoby przedstawiania palm na Kurpiach, gdzie są one długie choćby do 10 metrów. Znane są również palmy wileńskie – mniejsze, maksymalnie półmetrowe i one są określane jako wite. Mamy też palmy góralskie. Podstawą każdej polskiej palmy jest gałązka wierzbowa. Ona jest dekorowana później czymś zielonym, żywym – np. bukszpanem. Do tego suszonymi lub sztucznymi kwiatami i wstążkami – opowiada Iwona Rosińska z Muzeum Kultur Świata w Poznaniu.
W różnych regionach palmy wielkanocne wyglądały inaczej, ale były i takie miejsca, jak w przypadku Wielkopolski, iż palmy musiały być przede wszystkim praktyczne.
Palma na ból gardła
Jeśli chodzi o palmy, Wielkopolska nigdy nie wyróżniała się na tle innych regionów. Jedynym tropem, który mógłby świadczyć o wyjątkowości, jest ozdoba znajdująca się w Muzeum Kultur Świata. Została zrobiona z rogożyny, czyli rośliny rosnącej nad wodą. Jednak nie ma żadnego odwołania, które potwierdzałoby jej regionalny charakter.
– Ona jest bardzo oryginalna i zachowała się w dobrej formie. Ale to nie jest palma popularna w tej chwili i nie wiemy, czy kiedykolwiek była. Może to było odstępstwo od normy i chęć zrobienia czegoś oryginalnego. W Wielkopolsce wpisujemy się w bardzo ogólną i zgeneralizowaną formę palmy – podkreśla Iwona Rosińska.
Jednak zarówno u nas, jak i w pozostałych częściach Polski, palma miała swoje szerokie zastosowanie. Dawniej poświęcone gałązki przynoszono do domu i zatykano gdzieś za obraz, który przedstawiał wizerunek świętego lub zostawiano ją na parapecie.
– Czasem palmą błogosławiono całą rodzinę, bydło i zwierzęta. Wszystko dlatego, iż ona była poświęcona – dodaje Rosińska.
Palma w głębokiej i dawnej tradycji wywodzi się z kultu drzewa. Wierzbowe gałązki, z których powstawała, miały dawać siłę, witalność i energię. Poświęcenie nią najbliższych było gestem dobrej, pozytywnej energii i pomyślności.
– Palma pilnowała też dobytku domu przed pożarem i burzą, przed wszystkim co złe. Chroniła również przed chorobami. Był zwyczaj, iż tę bazię należało urwać i połknąć. To nam miało zapewnić zdrowie, szczególnie jeżeli chodzi o gardło. Ale dawniej była też znana forma zatykania tej gałązki w ziemi, w polu. Po to, żeby przynosiła pomyślność temu, co ma wyrosnąć – opowiada Rosińska.
Jeszcze inny zwyczaj kazał spalić palmę. Popiołem, który z niej pozostał, posypywano głowy wiernych w Środę Popielcową. Ale ten popiół mógł być też rozrzucony.
Jaki kraj, taka palma
Palmy wielkanocne to tradycja związana z liturgią Kościoła katolickiego. W Niedzielę Palmową, w Polsce nazywaną również kwietną, upamiętnia się wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy. Tam witany był właśnie palmami, które rzucano mu pod nogi.
– W części świata, w której my żyjemy, podstawą są gałązki wierzbowe. Natomiast na przykład we Włoszech spotkamy gałązki oliwne albo gałązki palm, które tam rosną. Co ważne, w tych krajach, podobnie jak w Polsce, to nie jest tylko dekoracja. Palmy zanoszone są do kościoła do poświęcenia – opowiada Rosińska.
W każdym kraju palmy są specjalnie przygotowywane. W niektórych zakątkach świata z liści tworzy się specjalne formy, np. krzyże. Mimo iż rośliny, z których powstają są różne, wszędzie są podobnie nazywane i mają dokładnie to samo znaczenie.
Tradycyjna palma powinna składać się z gałązek wierzbowych i bazi/Fot. M. Melanowicz