Ten grzyb kosztuje fortunę. Znaleziono go w Polsce

Gąska sosnowa, znana szerzej jako matsutake, jest jednym z najbardziej cenionych grzybów na świecie. Najlepsze okazy pochodzące z Japonii mogą kosztować ponad 2 tys. euro za kilogram. Ten niezwykły gatunek występuje również w Polsce, choć spotkanie go w lesie należy do prawdziwej rzadkości. Jest jednak istotny haczyk: znalezionych okazów nie można po prostu zabrać na targ i sprzedać za fortunę.

Jeden z najbardziej poszukiwanych grzybów świata

Dla polskich grzybiarzy największą zdobyczą jest często dorodny borowik, kania albo pełen kosz kurek. W Japonii istnieje jednak gatunek, którego znalezienie ma zupełnie inny wymiar.

To matsutake, czyli Tricholoma matsutake, w Polsce określany m.in. jako gąska sosnowa lub gąska matsutake.

Grzyb jest szczególnie ceniony w kuchni japońskiej. Jego znakiem rozpoznawczym jest intensywny aromat, opisywany jako korzenny, leśny, sosnowy, a czasem lekko cynamonowy. Zapach pozostaje wyraźny również po przygotowaniu potrawy.

W Japonii matsutake jest produktem luksusowym. Pojawia się w wykwintnych restauracjach, a dorodne okazy bywają wręczane jako kosztowne prezenty.

Za kilogram choćby ponad 2 tys. euro

Największe emocje wzbudza cena.

Według danych przywołanych przez abcZdrowie najwyżej cenione matsutake pochodzące z Japonii mogą kosztować ponad 2 tys. euro za kilogram. Importowane grzyby z innych państw są zwykle znacznie tańsze, ale również osiągają stawki od około 90 do choćby 500 dolarów za kilogram.

Nie oznacza to jednak, iż każdy znaleziony matsutake jest automatycznie wart tysiące euro.

Na cenę wpływa pochodzenie, świeżość, wielkość, wygląd, moment zbioru oraz lokalny rynek. Najwyższe kwoty dotyczą szczególnie cenionych okazów sprzedawanych w Japonii.

Mimo to skala cen pokazuje, dlaczego grzyb wzbudza tak duże zainteresowanie.

Dlaczego matsutake jest tak drogi?

Jednym z powodów jest wyjątkowo trudna uprawa.

W przypadku pieczarek, boczniaków czy części innych grzybów możliwe jest prowadzenie kontrolowanej produkcji na ogromną skalę. Z matsutake jest zupełnie inaczej.

To grzyb mikoryzowy, rozwijający się w ścisłym związku z korzeniami określonych drzew. Badania naukowe wskazują, iż mimo wielu prób nie udało się dotąd opracować niezawodnej, komercyjnej metody jego uprawy porównywalnej z produkcją popularnych grzybów hodowlanych. Rynek przez cały czas opiera się więc głównie na okazach pozyskiwanych ze środowiska naturalnego.

To automatycznie ogranicza podaż.

Jeśli sezon jest słabszy, a warunki pogodowe nie sprzyjają pojawieniu się owocników, ceny mogą jeszcze bardziej rosnąć.

Ten niezwykły grzyb pojawia się także w Polsce

Matsutake nie jest wyłącznie azjatycką ciekawostką.

Gatunek występuje również w Europie, a w ostatnich latach informowano o jego stanowiskach także na terenie Polski. Według abcZdrowie niezwykle rzadkie okazy znajdowano m.in. w Beskidach i Małopolsce.

Przez bardzo długi czas grzyb uchodził u nas za praktycznie nieobecny. Dlatego każde potwierdzone stanowisko budzi zainteresowanie miłośników grzybów i specjalistów.

Nie należy jednak zakładać, iż skoro matsutake ponownie pojawia się w Polsce, można go znaleźć podczas zwykłego spaceru po dowolnym sosnowym lesie.

To przez cały czas niezwykle rzadki gatunek.

Znalazłeś matsutake? Nie licz od razu pieniędzy

Wysokie ceny mogą powodować, iż po znalezieniu rzadkiego grzyba pierwszą myślą będzie jego sprzedaż.

W Polsce sprawa nie jest jednak tak prosta.

Ministerstwo Zdrowia określa listę grzybów, które mogą być legalnie wprowadzane do obrotu lub wykorzystywane do produkcji przetworów. Aktualny wykaz obejmuje 72 gatunki. Matsutake nie znajduje się na tej liście.

Sanepid wyjaśnia, iż do obrotu można w Polsce wprowadzać grzyby objęte odpowiednim wykazem i spełniające określone wymagania.

W praktyce oznacza to, iż polski grzybiarz nie może po prostu znaleźć gąski sosnowej, a następnie legalnie zaoferować jej restauracji, sprzedać w punkcie skupu czy wystawić na targowisku jako kosztownego rarytasu.

Właśnie dlatego informacja o astronomicznych cenach zagranicznych wymaga istotnego dopowiedzenia.

Nie należy rozpoznawać go wyłącznie po zdjęciu

Matsutake może również sprawić problem osobom bez dużego doświadczenia w rozpoznawaniu grzybów.

To grzyb blaszkowy, a w tej grupie znajdują się zarówno gatunki jadalne, jak i silnie trujące. Sam kolor kapelusza czy zdjęcie znalezione w internecie nie wystarczą do bezpiecznej identyfikacji.

Wygląd owocnika może się zmieniać w zależności od jego wieku, wilgotności, warunków, w których wyrósł, oraz uszkodzeń.

Państwowa Inspekcja Sanitarna przypomina, aby zbierać wyłącznie grzyby, co do których mamy całkowitą pewność. W przypadku wątpliwości można zwrócić się do grzyboznawcy w stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Młode grzyby są szczególnie zdradliwe

Ostrożność jest szczególnie ważna przy bardzo młodych okazach.

Nie wszystkie cechy pozwalające na identyfikację gatunku są wtedy dobrze rozwinięte. Sanepid właśnie dlatego odradza zbieranie niewielkich owocników, których prawidłowe rozpoznanie może być utrudnione.

Nie należy też sprawdzać bezpieczeństwa grzyba poprzez smakowanie niewielkiego fragmentu.

Niektóre silnie trujące gatunki nie mają nieprzyjemnego smaku, dlatego taka „domowa metoda” nie pozwala stwierdzić, czy znaleziony okaz jest bezpieczny.

Skąd bierze się jego wyjątkowy status?

Rzadkość matsutake wynika z bardzo specyficznej biologii.

Grzyb żyje w symbiozie z drzewami. Tworzy rozbudowane struktury grzybni związane z ich korzeniami, a do wytwarzania owocników potrzebuje adekwatnego środowiska glebowego i odpowiednich warunków pogodowych.

Właśnie ta zależność od całego ekosystemu sprawia, iż przeniesienie produkcji do hali uprawowej jest niezwykle trudne.

Badania naukowe podkreślają, iż mimo postępów w poznawaniu biologii Tricholoma matsutake próby jego kontrolowanej uprawy pozostają w dużej mierze nieskuteczne.

Wysoka cena nie jest więc wyłącznie efektem mody. Matsutake po prostu nie da się produkować tak łatwo jak pieczarek czy boczniaków.

W Japonii to symbol jesieni

Dodatkowego znaczenia nadaje mu kultura.

W Japonii matsutake od stuleci kojarzy się z jesienią. w okresie pojawia się m.in. w zupach, potrawach gotowanych na parze oraz w popularnym daniu matsutake gohan, czyli ryżu gotowanym z kawałkami tego aromatycznego grzyba.

Przygotowuje się go zwykle w sposób, który nie zagłusza charakterystycznego zapachu. To właśnie aromat jest jednym z najważniejszych powodów, dla których grzyb osiąga tak wysokie ceny.

Dla części Japończyków dorodny krajowy matsutake jest luksusem podobnym do produktów kupowanych na wyjątkowe okazje.

Polski matsutake bardziej ciekawostką niż sposobem na fortunę

Informacja o grzybie wartym tysiące euro działa na wyobraźnię, szczególnie w środku sezonu grzybowego.

W Polsce rzeczywistość wygląda jednak inaczej.

Gąska sosnowa jest wyjątkowo rzadka, nie znajduje się w krajowym wykazie gatunków dopuszczonych do obrotu, a jej prawidłowe rozpoznanie wymaga dużej wiedzy.

Jeżeli więc podczas spaceru ktoś natrafi na nietypowego grzyba przypominającego matsutake, znacznie rozsądniej potraktować takie znalezisko jako przyrodniczą ciekawostkę niż potencjalne źródło szybkiego zarobku.

A przede wszystkim nie należy spożywać żadnego grzyba, którego oznaczenia nie jesteśmy całkowicie pewni. w okresie 2026 Sanepid ponownie przypomina: przy grzybach pomyłka może skończyć się ciężkim zatruciem, a choćby zagrożeniem życia.