Ruszył sezon na sok z brzozy, drzewa "sikają jak szalone"! Jak zbierać - TOP 3 metody

Okres pozyskiwania soku z brzozy przypada na wczesną wiosnę, zanim na drzewach pojawią się liście. W polskich warunkach klimatycznych zwykle trwa on od marca do pierwszych dni kwietnia, choć w latach z łagodną zimą może rozpocząć się już w drugiej połowie lutego. najważniejsze znaczenie mają warunki pogodowe – w dzień temperatury powinny utrzymywać się powyżej zera, najlepiej w granicach 5–10°C, natomiast nocą mogą jeszcze występować lekkie przymrozki.

Taki układ temperatur powoduje wzmożony przepływ soków w tkankach drzewa. W ciągu dnia słońce pobudza transport płynów w górę pnia, natomiast nocne ochłodzenie zwiększa ciśnienie wewnątrz tkanek. W praktyce największą wydajność pozyskiwania soku obserwuje się około południa, szczególnie po nasłonecznionej stronie pnia.

Termin zbioru ma znaczenie także z innego powodu. Po rozwinięciu się liści brzoza zaczyna intensywnie pobierać z powietrza różne związki chemiczne, co wpływa na skład soku i może obniżać jego walory zdrowotne.

Czy z każdej brzozy można pozyskiwać sok z brzozy

Choć brzoza jest jednym z najczęściej spotykanych drzew w Polsce, nie z każdej można legalnie pozyskiwać oskołę. Kluczowa jest lokalizacja drzewa. jeżeli rośnie ono w lesie należącym do Lasów Państwowych, konieczna jest zgoda nadleśniczego. W przypadku terenów prywatnych decyzję podejmuje właściciel działki. Pobieranie soku bez zgody może zostać uznane za wykroczenie.

Na własnej posesji można natomiast pobierać sok z najczęściej występujących gatunków: brzozy brodawkowatej (Betula pendula) oraz brzozy omszonej (Betula pubescens). Nie wolno natomiast ingerować w gatunki objęte ochroną, takie jak brzoza karłowata, brzoza niska czy brzoza ojcowska. W Polsce są one rzadko spotykane i najczęściej występują na obszarach chronionych.

Jak zbierać sok z brzozy – trzy najczęściej stosowane metody

Pozyskiwanie oskoły można przeprowadzić na kilka sposobów. Różnią się one zarówno wydajnością, jak i stopniem ingerencji w strukturę drzewa.

Metoda z młodą gałązką

Najbardziej delikatna dla drzewa jest metoda polegająca na wykorzystaniu młodej gałęzi. Odcina się jej końcówkę, a część połączoną z pniem umieszcza w butelce lub innym naczyniu z wąskim otworem. Sok zaczyna powoli spływać z miejsca cięcia. Wadą tej metody jest stosunkowo niewielka wydajność.

Rurka w pniu

Popularnym rozwiązaniem jest wykonanie niewielkiego otworu w pniu drzewa. Powinien mieć głębokość około 0,5–1 cm. W otwór wkłada się cienką rurkę, która odprowadza sok do podstawionego naczynia. Ważne jest, aby nie wykonywać zbyt głębokiego nawiercenia – mogłoby to zwiększyć ryzyko infekcji drzewa. Po zakończeniu zbioru nie trzeba zatykać otworu, ponieważ w ciągu kilku dni tkanki drzewa zwykle same się regenerują.

Nacięcie kory

Trzecia metoda polega na wykonaniu płytkiego nacięcia w korze w kształcie litery „V” lub „Y”. W dolnej części umieszcza się rurkę lub słomkę, którą sok spływa do pojemnika. Choć na pniu pozostaje niewielka blizna, rana jest powierzchowna i zwykle gwałtownie się goi.

Oskoła – naturalny izotonik z drzewa

Sok z brzozy to niemal przezroczysty płyn o lekko słodkim smaku. Jego wartość energetyczna jest bardzo niska – w 100 ml znajduje się zaledwie kilka kilokalorii. W składzie dominuje woda, która stanowi około 95 proc. objętości napoju.

Mimo tak prostego składu oskoła zawiera wiele cennych składników biologicznie aktywnych. Znajdują się w niej m.in. potas, wapń, magnez, fosfor, żelazo, mangan czy cynk, a także witamina C i witaminy z grupy B. W soku obecne są również aminokwasy, polifenole roślinne i przeciwutleniacze.

Naturalne cukry, głównie glukoza i fruktoza, odpowiadają za jego lekko słodkawy smak. Jednocześnie ich stężenie pozostaje niewielkie, dlatego napój jest niskokaloryczny i dobrze nawadnia organizm.

Właściwości zdrowotne soku z brzozy

W tradycyjnej medycynie ludowej sok z brzozy stosowano jako środek wspierający organizm po zimie. Jego najczęściej wskazywaną adekwatnością jest działanie moczopędne, które sprzyja usuwaniu nadmiaru wody i produktów przemiany materii z organizmu.

Dzięki temu oskoła może wspierać funkcjonowanie nerek i układu moczowego. W literaturze wskazuje się także, iż może przyspieszać wydalanie złogów w drogach moczowych oraz ograniczać ryzyko powstawania kamieni nerkowych.

Zawarte w soku minerały i antyoksydanty mogą wspomagać odporność oraz ograniczać stany zapalne. Z tego powodu napój bywa polecany w okresach osłabienia organizmu lub przy nawracających infekcjach.

Niektóre opracowania wskazują także na jego korzystny wpływ na układ pokarmowy – może wspierać perystaltykę jelit, łagodzić podrażnienia żołądka oraz poprawiać trawienie.

W kosmetologii sok brzozowy stosuje się również jako składnik preparatów pielęgnacyjnych. Związki bioaktywne obecne w oskole mogą wspierać regenerację skóry, a także poprawiać kondycję włosów i paznokci.

Sok z brzozy – kto powinien zachować ostrożność

Choć oskoła uchodzi za naturalny i bezpieczny napój, nie każdy powinien sięgać po nią bez konsultacji z lekarzem. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na pyłki brzozy, ponieważ mogą reagować alergicznie także na jej sok.

Warto również pamiętać, iż skład soku może zależeć od miejsca, w którym rośnie drzewo. W badaniach wskazuje się, iż rośliny mogą wchłaniać zanieczyszczenia środowiskowe, w tym metale ciężkie, dlatego do zbioru należy wybierać drzewa rosnące z dala od dróg i terenów przemysłowych.